Veteriner hekiminizden aldığınız kedi kan tahlili sonuçlarında, “Biyokimya” bölümünde yer alan ALT değeri, karaciğer sağlığının en hassas göstergelerinden biridir. Sonuçlarda görülen yüksek değerler endişe verici olabilir; ancak ALT yüksekliği karaciğerde bir hasar olduğunu gösterse de, bu durum her zaman kalıcı bir organ yetmezliği anlamına gelmez.
Bu içeriğimizde, Exen Veteriner Kliniği olarak yüksek değerlerin nedenlerini, klinik belirtilerini ve tedavi protokollerini detaylarıyla inceliyoruz.
Kedilerde ALT (SGPT) Nedir?
ALT (Alanin Aminotransferaz), teknik olarak kedilerde karaciğer enzimi grubunda yer alan, hücrelerde (hepatositler) yoğun olarak bulunan ve protein metabolizmasında görev alan bir yapıdır. Bazı laboratuvar sonuçlarında SGPT kısaltmasıyla da yer alabilir; bu iki terim tıbbi olarak aynı enzimi tanımlar.
Sağlıklı bir kedide bu enzim hücre içinde depolanır ve kan dolaşımında sadece çok düşük miktarda bulunur. Ancak toksinler, enfeksiyon veya travma gibi nedenlerle karaciğer dokusu zarar gördüğünde, hücre zarı bütünlüğünü kaybeder ve enzim hücre dışına çıkarak kana karışır.
ALT (Alanin Aminotransferaz), karaciğer hücreleri zarar gördüğünde kana karışan bir enzimdir. Bu değerin yükselmesi karaciğerde hücresel bir hasar veya sızıntı olduğunu gösterir; ancak tek başına karaciğerin işlevini yitirdiği (yetmezlik) anlamına gelmez. Karaciğerin gerçek fonksiyon kapasitesi, şüphe durumunda safra asitleri ve bilirubin gibi ek testlerle değerlendirilmelidir.
Kedilerde İdeal ALT Değeri Kaç Olmalı?
Kedilerde ALT değeri için tek ve sabit bir “normal” rakam bulunmamaktadır. Veteriner kliniklerinde kullanılan kan analizi cihazlarının markası ve laboratuvarların kalibrasyon standartları farklılık gösterdiği için, referans aralıkları testin yapıldığı yere göre değişebilir.
Kedilerde ALT referans aralıkları, kullanılan laboratuvar cihazına ve test kitine göre değişiklik gösterebilir (Örneğin bir cihazda üst sınır 100 iken diğerinde 130 olabilir). Hafif artışlar bazen geçici olabilirken, referans değerin 5-10 katına çıkan şiddetli artışlar akut zehirlenme veya hepatik lipidozis gibi ciddi tabloları işaret edebilir. Bu nedenle sonuçlar sadece kağıt üzerindeki rakamlarla değil, hekimin klinik muayenesiyle yorumlanmalıdır.
Hasta sahiplerinin dikkat etmesi gereken asıl kriter, test sonucunda yer alan “Referans Aralığı” (Reference Range) sütunudur. Eğer kedinizin ALT değeri, raporda belirtilen alt ve üst limitlerin arasında kalıyorsa, karaciğer enzimleri ideal seviyede kabul edilir.
ALT Yüksekliği Ne Zaman Tehlikelidir?
Veteriner tıbbında bir enzimin yüksekliği değerlendirilirken sadece referans aralığını geçmesi değil, üst sınırın kaç katına çıktığı esas alınır. Artışın şiddeti, karaciğerdeki hücresel hasarın boyutunu gösterir. Klinik pratikte risk seviyeleri genellikle şu şekilde sınıflandırılır:
-
Hafif Yükseklik (2-3 Kata Kadar): Genellikle yaşlı kedilerde, hafif ilaç etkileşimlerinde veya geçici metabolik durumlarda görülebilir. Takip gerektirir ancak acil bir karaciğer yetmezliği tablosu olmayabilir.
-
Orta Düzey Yükseklik (4-5 Kata Kadar): Karaciğer dokusunda belirgin bir inflamasyon veya hastalık başlangıcı şüphesi doğurur. Detaylı tanısal testler (ultrason, biyopsi vb.) gerektirir.
-
Şiddetli Yükseklik (10 Kat ve Üzeri): Bu seviyeler, genellikle akut zehirlenme (toksikasyon), travma veya ağır karaciğer nekrozu (doku ölümü) göstergesidir ve acil müdahale gerektiren hayati bir risktir.
Önemli Klinik Not: Kedilerde ALT enziminin kandaki yarılanma ömrü (vücuttan atılma süresi) yaklaşık 6 saat gibi çok kısa bir süredir. Bu nedenle kan tahlilinde görülen yüksek bir değer, hasarın geçmişte kalmadığını; tam şu anda aktif olarak devam ettiğini veya çok yakın zamanda gerçekleştiğini gösteren kritik bir bulgudur.
ALT Yüksekliği Neden Olur?
Kedilerde karaciğer enzimlerinin yükselmesi, genellikle karaciğer dokusunun doğrudan hasar görmesi veya vücudun başka bir bölgesindeki hastalığa tepki vermesiyle gelişir. Temel nedenler şunlardır:
-
Karaciğer Yağlanması (Hepatik Lipidoz): Özellikle kilolu kedilerde stres veya ani iştah kesilmesi sonucu gelişen, karaciğer hücrelerinin yağla dolup işlevini yitirdiği durumdur.
-
Zehirlenmeler (Toksikasyon): Zambak bitkisi, parasetamol içeren insan ağrı kesicileri, temizlik malzemeleri veya böcek ilaçları gibi maddeler karaciğer hücrelerini hızla tahrip eder.
-
Enflamasyon ve Enfeksiyonlar (Kolanjit): Karaciğer dokusunun veya safra yollarının bakteriyel enfeksiyonlarla iltihaplanmasıdır.
-
Hormonal Hastalıklar: Hipertiroidizm (tiroid bezinin aşırı çalışması) ve Diyabet (şeker hastalığı) gibi metabolik bozukluklar karaciğeri yorarak enzimleri yükseltir.
-
Tümörler: Karaciğerin kendi kanseri veya lenfoma gibi başka organlardan sıçrayan tümörler doku hasarına yol açar.
-
Travma: Yüksekten düşme veya trafik kazası gibi fiziksel darbeler karaciğer dokusunu zedeleyerek enzim sızıntısına neden olur.
Kedilerde ALT Yüksekliği Belirtileri Nelerdir?
Yüksek ALT değeri tek başına bir hastalık değil, karaciğer hasarının sonucudur. Bu nedenle görülen belirtiler, karaciğerin işlevini ne kadar kaybettiğine bağlı olarak değişir. Yaygın klinik bulgular şunlardır:
-
Sarılık (İkterus)
-
Sindirim Sorunları
-
İştah ve Kilo Kaybı
-
Halsizlik ve Depresyon
-
Aşırı Su İçme ve İdrara Çıkma (Polidipsi/Poliüri)
-
Karın Şişliği (Assites)
-
Nörolojik Belirtiler (Hepatik Ensefalopati)
Kedilerde ALT Yüksekliği Tedavisi ve Değerler Nasıl Düşürülür?
Tedavi protokolü standart değildir; ALT yüksekliğine neden olan asıl faktöre (toksikasyon, enfeksiyon, hipertiroidizm veya yağlı karaciğer sendromu) göre belirlenir. Sadece enzimi düşürmeye odaklanmak yerine, altta yatan hastalığı tedavi etmek esastır. Destekleyici olarak karaciğer rejenerasyonunu sağlayan antioksidanlar (Silybin, SAMe vb.), sıvı tedavisi ve karaciğer yükünü hafifleten özel veteriner diyetleri uygulanır.
Veteriner Hekim Tedavi Protokolü:
-
Sıvı Tedavisi (IV Serum): Kan dolaşımını düzenleyerek vücuttaki toksinlerin atılmasını hızlandırmak ve elektrolit dengesini sağlamak için serum tedavisi uygulanır.
-
Nedene Yönelik Medikal Tedavi: Hekiminiz, ALT yüksekliğine sebep olan asıl soruna (enfeksiyon, zehirlenme, metabolik hastalık vb.) uygun ilaç protokolünü belirler ve uygular.
-
Semptomatik Tedavi: Kusma, mide bulantısı veya ishal gibi kediyi halsiz bırakan belirtileri kontrol altına almak için destekleyici uygulamalar yapılır.
Beslenme ve Karaciğer Destekleyiciler:
-
Reçeteli Diyet Mamalar: Karaciğeri yormayan, sindirilebilirliği yüksek ve protein oranı dengelenmiş özel veteriner serisi mamalar kullanılır.
-
Karaciğer Destekleyici Takviyeler: Karaciğer hücrelerinin onarım sürecini hızlandıran ve antioksidan etki sağlayan veteriner hekim onaylı takviyeler reçete edilebilir.
-
Zorla Besleme (Gerekirse): İştahı tamamen kapalı kedilerde, karaciğer yağlanması riskini kırmak için hekim kontrolünde besleme desteği sağlanması hayati önem taşır.
